أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

22

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

نام مادهء دارويى بررسى شده كه در كتاب‌هاى پزشكى عربى معمول است ، عنوان را تشكيل مىدهد . « 26 » سپس به نام يونانى ، سريانى ، فارسى ، هندى و جز آنها اشاره مىشود « 27 » و در پى آن غالبا نام عربى با استفاده از قطعه شعرى توضيح داده مىشود . پس از آن ، منظره خارجى ماده با نقل از مؤلفان يونانى و شرقى توصيف مىشود ، به خوبى و بدى جنس و محل پيدايش آن اشاره مىشود و در پايان از بدل‌هاى آن سخن مىرود . بيرونى گاهى نتايج مشاهدات خويش را نيز مىآورد . عنوان‌هاى جداگانه سرشار از اطلاعات و سير در رشته‌هاى گوناگون دانش آن زمان از جمله در جغرافياست ، چيزى كه حتى در يكى از ديگر تأليف‌هاى داروشناسى ديده نمىشود . دست‌نويس نسخهء اصلى صيدنه به زبان عربى ما فقط دست‌نويس منحصربه‌فرد صيدنه ( نسخهء الف ) را در اختيار داريم و به همين جهت براى توصيف ظاهرى آن ناگزير شده‌ايم به نوشته‌هاى جسته گريختهء موجود در اين‌باره اكتفا كنيم . « 28 » دست‌نويس در « كتابخانهء جامع قورشونلو » « 29 » در شهر بورسه ( به رمز TipNo 1 ) موجود است و آن از شهر قيصرى به آنجا رسيده است . كتاب در 133 ورق ( مطابق شمارهء ترتيب دست‌نويس - 134 ورق ) و اندازهء 23 * 19 است . اغلب صفحه‌ها هريك 21 - 23 سطر ، برخى نيز هريك 24 - 26 سطر دارد و صفحه‌هاى 17 - 19 سطرى نيز يافت مىشود . بين ورق‌هاى 26 و 28 تكه‌اى كاغذ به اندازهء نيم ورق دست‌نويس چسبانده‌اند . اين تكه هنگام عكس‌بردارى به عنوان ورق 27 الف - ب در شماره‌بندى وارد شده است . عنوان « آقطى » روى همين تكه نوشته شده « 30 » كه بيش از ( 26 ) . به همين جهت بيشتر از نيمى از نام‌هاى اشاره شده در عنوان‌ها به عربى است ، در صورتى كه نام‌هاى عربى فقط يك سوم كل نام‌هاى ذكر شده در صيدنه را تشكيل مىدهد . ( 27 ) . مشروح‌تر آن را نك . همين‌جا ، ص 49 و 61 و 62 . ( 28 ) . Vorwort ، ص 9 و دنبالهء آن ؛ كرنكوف ، VI , IC ، ص 529 و 533 ؛ DIXXII , Krause ، ص 266 - 268 ؛ Picture ، ص I , SB , GAL , Brockelmann , VI - IV ، ص 874 ، شمارهء 27 . ( 29 ) . در كتاب A . Suheylunvr , Tip tarihi , istanbul 1943 , P . 85 كتابخانهء Kurs , unlu oglu Kutupanese ناميده شده است . ( 30 ) . نك . همين‌جا ، شمارهء 84 ، يادداشت 2 .